Ľ Storia/geschiedenis

Wat is dit?

Foto
Oudheid
Voor de opkomst van de stadstaat Rome was ItaliŽ bevolkt met een groot aantal volken: naast de Romeinen waren er de Etrusken, ApuliŽrs, LiguriŽrs, Sabijnen, Samnieten, Bretii en in de Povlakte de Kelten.

Rome breidde zich uit ten koste van haar buurvolken, zo ontstond het Romeinse Rijk. In deze vorm beheerste ItaliŽ eeuwenlang het Middellandse Zee gebied. De Romeinen namen de theoretische kennis van de Grieken over, en pasten deze praktisch toe. Hun aquaducten en de restanten van de wegen die zij in hun hele rijk aanlegden, zijn nog op veel plaatsen te vinden.

Middeleeuwen
Na de ondergang van het West-Romeinse Rijk in 476 raakte ItaliŽ in verval. ItaliŽ kende een veelheid aan vreemde overheersers: Ostrogoten, het Oost-Romeinse Rijk, de Lombarden. In Midden-ItaliŽ ontstond de Pauselijke Staat. In Noord-ItaliŽ kwamen de Franken onder Karel de Grote.

In 900 veroverden de Arabieren SiciliŽ. De NormandiŽrs werden tegen hen te hulp geroepen. Deze stichtten op SiciliŽ hun eigen koninkrijk.

In de 11e eeuw trok de handel langzaam weer aan. Vooral de handel overzee bloeide met handelssteden als Amalfi, Pisa, Genua en VenetiŽ. De Renaissance brak hier aan, met grote kunstenaars als Michelangelo, Leonardo da Vinci en Rafael. Deze gouden eeuw eindigde in de 16e eeuw.

Nieuwe tijd
Aan het begin van de 16e eeuw verplaatste de handel zich van het Middellandse Zeegebied naar de Atlantische Oceaan: een gevolg van de ontdekkingsreizen en de nieuwe zeeroutes met de Nieuwe Wereld, India, China en IndonesiŽ. Het directe gevolg was een afname van de macht van de Italiaanse staatjes. ItaliŽ kwam onder invloed van Spanje, Frankrijk en Oostenrijk. Het pauselijke gezag en de pauselijke invloed namen sterk af door de reformatie.

Italiaanse eenwording
Zie Risorgimento voor het hoofdartikel over dit onderwerp.

De Italiaanse vereniging was een langdurig proces, politiek gezien beginnend bij het Congres van Wenen en eindigend bij het eind van de Eerste Wereldoorlog, waar bij het Verdrag van Saint-Germain de laatste onafhankelijke steden in het Koninkrijk ItaliŽ werden opgenomen.

De Italianen kregen VenetiŽ in handen door zich in 1866 met Pruisen te verbinden tegen Oostenrijk. De verhouding met de Pauselijke Staat bleef moeilijk tot het concordaat van 1929.

ItaliŽ kreeg een tweekamerstelsel met een door de koning benoemde Senaat en een gekozen Kamer. Het universeel stemrecht voor mannen werd op 25 mei 1912 ingevoerd met eerste verkiezingen op 26 oktober 1913. Vrouwenkiesrecht is pas in 1945 ingevoerd.

Gedurende de eerste decennia werd het gezag van de regering ondermijnd door de twisten tussen de politieke partijen - de liberalen en de radicalen - en persoonlijke schandalen van politici.

De belangrijkste politieke figuren in deze tijd waren Agostino Depretis en Francesco Crispi.

In dit tijdperk verwierf ItaliŽ ook enkele koloniale bezittingen: Eritrea (1882-1890), Italiaans Somaliland (1899-1905) en na een oorlog tegen Turkije, die het land tevens de Dodekanesos opleverde, LibiŽ.

Eerste Wereldoorlog
Bij het uitbreken van de Eerste Wereldoorlog bleef ItaliŽ aanvankelijk neutraal. Nadat de geallieerde mogendheden bij het verdrag van Londen royale gebiedsuitbreiding hadden toegezegd, verklaarde ItaliŽ in mei 1915 de oorlog aan Oostenrijk en in augustus 1916 ook aan Duitsland. In militair opzicht was de oorlog geen succes, maar bij de vrede werd ItaliŽ beloond met IstriŽ en TriŽste, Zadar (Zara) in DalmatiŽ en geheel Zuid-Tirol. De kwestie Zuid-Tirol bleef vervolgens de Italiaans-Oostenrijkse betrekkingen belasten. Fiume (Rijeka), dat aanvankelijk tot vrijstaat was verklaard, werd in 1919-1920 eigenmachtig door de dichter-politicus Gabriele D'Annunzio voor ItaliŽ bezet.

Fascisme aan de macht
[bewerk] Machtsovername Mussolini in 1922
ItaliŽ was van 1922 tot 1945 geen democratie. Op 31 oktober 1922 nam Benito Mussolini via de Partito Nazionale Fascista (in 1921 opgericht) de macht over nadat deze enkele dagen eerder met een mars op Rome een staatsgreep wilde plegen en in de maanden daarvoor al met geweld de macht over gemeentebesturen in steden als Ancona, Milaan, Genua, Livorno, Parma, Bolzano en Trente hadden overgenomen. Bij de (laatste vrije) verkiezingen op 15 mei 1921 haalde de PNF 35 zetels binnen vanuit het niets. Het fascisme stelt de (onaantastbare) staat boven het individu, waarbij economie en de sociale maatschappij van bovenaf gereguleerd werd, gecombineerd met extreem nationalisme, autoritair optreden inclusief geweld.

Dictatuur
In januari 1925 werd feitelijk de dictatuur ingesteld. De Partito Nazionale Fascista (PNF) werkte vooral door het met geweld afdwingen van haar wil door zwarthemden ('camicie nere'). De Koning van ItaliŽ schaart zich achter de dictatuur door Mussolini zijn gang te laten gaan en hem te benoemen tot premier in 1922. In 1924 werden nog wel verkiezingen gehouden, die door de PNF werden gewonnen met 64,9 % van de stemmen op 'Lista Nazionale' en 'Lista Bis'. Partijen die nog niet waren verboden protesteerden tegen de uitslag, waarop Giacomo Matteotti die in het parlement het woord nam dit met de dood moest bekopen op 11 juni 1924. Vele andere politieke tegenstanders moesten het ook met de dood bekopen in de loop der jaren. Met een rede van Mussolini op 3 januari 1925 waarin deze zich verantwoordelijk houdt voor de dood van Matteotti wordt historisch gezien als het begin van de dictatuur geduid. Eind 1925 wijzigde Mussolini zijn titel van minister-president in hoofd van de regering, eerste minister en secretaris van de staat. Op 4 februari 1926 werden gemeenteraden afgeschaft en vervangen door een lokale leider ('podesta'). Op 5 november 1926 werden alle politieke partijen behalve de PNF verboden en werd de censuur ingevoerd. Vrije pers werd verboden. Op 9 december 1928 werd de grote raad van de Fascisten (Gran Consiglio del Fascismo)(met aan het hoofd Mussolini) aangewezen als vertegenwoordigend orgaan. De Gran Consiglio del Fascismo wijst de leden voor het parlement aan die op 24 maart 1929 met een 'ja' of 'nee' (hele lijst) mochten worden 'gekozen'. 90 % stemt, met een uitslag van 97,4 % 'ja'.

Veel bedrijven en instellingen werden genationaliseerd, in alle sectoren. Mussolini begon op 5 december 1934 een oorlog tegen EthiopiŽ, dat hij met moeite en bruut oorlogsgeweld tegen een primitief volk veroverd zei te hebben op 9 mei 1936.

Benito Mussolini en Adolf Hitler zagen elkaar in de jaren '30 als bondgenoten, resulterend in een pact dat op 9 mei 1939 werd gesloten. De Tweede Wereldoorlog was begonnen, al had ItaliŽ er al ruim 15 jaar aan dictatuur opzitten.

Discriminatie
In september 1938 kwam Mussolini met de rassenwetten, waarin in navolging van nazi-Duitsland de AriŽr en non-AriŽr werd geÔntroduceerd en Italianen als puur 'ras' werd geÔntroduceerd. Joden werden expliciet gediscrimineerd als niet-ariŽr. De wetten werden van kracht vanaf 17 november 1938, waarbij joden voortaan de toegang tot scholen (zowel als leraar als leerling) en vanaf juni 1939 ook tot essentiŽle beroepen (medici, apothekers, advocaten, ondernemers, boekhouders, architecten, chemici, landbouwers, industriŽlen e.d.) werd ontzegd. Alleen in eigen joodse kring was onderwijs en handel nog mogelijk. In ItaliŽ heeft gedurende de periode 1938-1945 20 % van de joden, oftewel 8000 van de 40.000 de oorlog niet overleefd. In Nederland was dat 75 % (105.000 joden). Dit komt omdat het regime van Mussolini aanvankelijk huiverig was met daadwerkelijke deportaties en pas toen de oorlogsdreiging en de nazi-vazalstaat (Repubblica Sociale Italiana) er was, dit halfslachtig beleid is geworden. In Nederland stond de Jodenvervolging onder leiding van de SS en werkte het ambtenarenapparaat mee.

Het fascisme discrimineerde ook homo's en lesbiennes op brute wijze, al was dat nooit in regelgeving of wetgeving opgenomen. Vrouwen waren in het fascisme ondergeschikt aan de man, waarbij het krijgen van kinderen (en opvoeden) belangrijk werd gevonden. Huwen werd mogelijk voor vrouwen vanaf 14 jaar en voor mannen vanaf 16 jaar, waarbij vrijgezellen tussen 26 en 65 jaar een speciale belasting opgelegd kregen.

Tweede Wereldoorlog
Op 10 juni 1940 verklaarde het de oorlog aan Frankrijk en Engeland. Benito Mussolini geloofde dat Engeland snel om genade zou smeken, maar dat bleek een misrekening. De Italiaanse strijd te land was een mislukking, Duitsland moest ItaliŽ zowel in Griekenland als in Noord-Afrika te hulp komen. Wel vergrootten de Italianen hun gebied met Montenegro, een deel van Griekenland en enkele steden in Frankrijk (dat was echter geen noemenswaardige vooruitgang). Ook de Afrika-oorlog tussen ItaliŽ/Duitsland en Engeland verliep in eerste instantie dramatisch voor de Italiaanse troepen. Pas toen twee Duitse divisies te hulp schoten wisten de Italianen gebiedsuitbreiding in Egypte te verwezenlijken.

Na het vastlopen van de Duitse invasie in de Sovjet-Unie en de Amerikaanse deelname aan de oorlog keerde het tij. In mei 1943 werden de Italianen en de Duitsers uit Noord-Afrika verdreven. In juli 1943 volgde de landing van de Amerikanen op SiciliŽ. Koning Victor Emmanuel III reageerde door Mussolini te laten arresteren. Hij benoemde maarschalk Badoglio als premier. Op 8 september 1943 komt er een overeenkomst tussen de geallieerden en het koninkrijk ItaliŽ tot overgave. Er ontstaat echter een burgeroorlog waarbij in feite nazi-Duitsland tegen de geallieerden vechten met Italianen die verdeeld zijn.

De Duitsers bezetten snel grote delen van ItaliŽ. Zij bevrijdden Mussolini die de Italiaanse Sociale Republiek oprichtte. Dit was een vazalstaat die onder directe leiding van nazi-Duitsland viel waarbij Mussolini nauwelijks eigen bevoegdheden had. Zijn beweging opereerde onder de naam Partito Fascista Repubblicano. De Repubblica Sociale Italiana werd vanuit Salo bestuurd, en omvatte het noordelijk en een groot deel van centraal ItaliŽ en kreeg de bijnaam Repubblica di Salo. 27 september was de start van deze vazalstaat.

Terwijl de geallieerden moeizaam door ItaliŽ naar het noorden oprukten (Rome, juni 1944, Milaan, april 1945), verklaarde de Italiaanse monarchistische regering Duitsland de oorlog. 28 april 1945 is Mussolini samen met andere fascisten opgepakt en opgehangen in Milaan.

Ondanks de periode van 23 jaar antidemocratische tijd, hebben fascisten ook positieve activiteiten ondernomen voor ItaliŽ: moerassen werden drooggelegd ten zuiden van Rome (1928-1930), analfabetisme werd aangepakt alsmede het treinsysteem en infrastructuren. Ook kwamen de eerste televisie-uitzendingen tot stand in ItaliŽ en werd radio een alomheersend medium.


Republiek
Na de ineenstorting van het fascistische regime, werd de monarchie ter discussie gesteld, met name vanwege de opstelling van het koningshuis ten tijde van het fascistische bewind. In een referendum, gehouden op 2 juni 1946, koos een ruime meerderheid van de bevolking voor een staatsvorm als democratische republiek. De democratische republikeinse grondwet trad op 1 januari 1948 in werking. Daarin is onder meer bepaald dat mannelijke afstammelingen van de koninklijke familie ItaliŽ niet meer in mochten (deze bepaling is door de regering Berlusconi in de jaren 2002-2006 overigens uiteindelijk geschrapt nadat de nazaten van het koningshuis een beroep deden op het Europese recht van vrijheid van verkeer) en is hen de koninklijke titel ontnomen. Ook is de fascistische partij (PNF) werd verboden en is bepaald dat de republieksvorm van de staat niet gewijzigd kan worden. De Italiaanse republiek kent een president, welke voornamelijk een ceremoniŽle functie vervult.

Naar aanleiding van het op 2 juni 1946 gehouden referendum is deze dag een officiŽle vrije dag als 'Dag van de Republiek'.

ItaliŽ is sinds de jaren vijftig lid van de NAVO, ze is vanaf de oprichting lid van de Europese Gemeenschap.

[ terug... ]Omhoog


Maak vrienden

Mijn vrienden / buddies

klok

italie.nl

pasta.it/

fiat500club.nl

Radio-italie

Italie midi songs

Adriatischekust


Free counter and web stats Copyright 2002-2017